Kåseri+av+Are+Kalvø

Alle kåseria er henta frå Are Kalvøs heimeside - www.arekalvo.no
 * Kåseri av Are Ka ﻿ lvø **

Politikkens brennmanet --- Mai schmai --- Hyttebøkene frå helvete --- Ja til masochisme --- Kor høgt har du snakka? --- Horror-radio --- Dei siste fredsdagane --- Penisproblematikken --- Hareskår i Burkina Faso ||
 * Why? Why? --- Politisk korræææææææækt --- Paradis --- Det vi vil sleppe i 2006 --- Grisesex-året --- Den grøne fare --- Kvalitetsfyll ---

=Why? Why?=

** Eit kåseri som stiller det store spørsmålet: Kan 16-åringar eigentlig brukast til noko fornuftig? **   Det er lett å finne grunnar til at 16-åringar ikkje bør få stemmerett. Men det er irriterande vanskelig å finne gode grunnar. Dei fleste av oss som er over nitten har nok berre ei heller dårlig grunngitt kjensle av at sekstenåringar er veldig unge og umodne. Og dumme. Mykje dummare enn vi var då vi var seksten. Og mindre. Og rarare. I det heile tatt, det er lett å finne dårlige grunnar til at sekstenåringar ikkje bør få stemmerett. Det er dei gode grunnane som er problemet.

Vi veit sjølvsagt kva som er den eigentlige grunnen til at nokon ønskjer dette. Det er jo Sosialistisk Venstreprati som vil ha stemmerett for sekstenåringar, og det gjer dei naturligvis i håp om å få masse veljarar i den aldersgruppa der folk har levd såpass kort at dei kan tenkast å bli imponerte når Kristin Halvorsen for tolvte gong den dagen seier at USA er eit stort land og at Høgre driv med Høgre-politikk.

Sjølvsagt er det den eigenlige grunnen. Alle parti skulle naturligvis ønskje at dei kunne gi sine kjerneveljarar fleire stemmer. Eg er sikker på at om det hadde vore mulig å foreslå slikt og sleppe unna med det, så ville Høgre gått inn for å gi næringslivsfolk dobbelstemme, Krf ville gitt kristne dobbelstemme, Senterpartiet ville gitt bønder dobbelstemme, eller kanskje heller femdobbel slik at partiet kunne ha eit håp om å komme seg opp i ein prosent, Frp hadde gått inn for ekstrastemme til fulle og sure gamle nordmenn som lever av å køyre på raudt lys Spania, Arbeidarpartiet ville gått inn for ekstrastemmer til alle som totalt manglar fantasi, og Venstre ville vore fornøgde om nokon stemte på dei i det heile tatt.

Men slikt kan ein sjølvsagt ikkje foreslå. Stemmerett til 16-åringar, derimot, kan ein foreslå. Og det er fryktelig vanskelig å argumentere saklig mot det, utan at det kjem fram at dei færraste av oss eigentlig er for allmenn stemmerett. Det må vere grenser. Du må vere over ein viss alder, du må ha budd lenge i landet.

Prøv å argumentere mot 16-åringane. Det går ikkje. Høyr her. No skal eg prøve.

16-åringar er umodne og ser ikkje dei store politiske samanhengane, og kjem derfor berre til å stemme på det partiet som vil gi dei sjølve størst fordelar.

Akkurat som alle andre, altså.

Okei, nytt forsøk.

Viss 16-åringar får stemmerett, kjem politikarane til å ty til lettvinte frieri for å nå dei nye veljarane, og valkampen vil bli forflata og politikarar vil stille opp i underhaldningsprogram på tv i fullstendig feilslåtte forsøk på å verke kule.

Akkurat som no, altså.

Nytt forsøk.

16-åringar er ikkje gamle nok til å kjøpe alkohol eingong, men stemme skal dei. Og kva er eigentlig problemet her? At dei blir nødt til å stemme edru?

Det er vanskelig. For vi kan ikkje seie rett ut kva som eigentlig er problemet med 16-åringar med stemmerett. Problemet er jo at 16-åringar framleis er såpass unge at dei gjerne er sikre på ein del ting. Veldig sikre. Viss dei no først meiner noko, så meiner dei det veldig. Og dei meiner det gjerne om veldig store ting. Krig og urettferdig verdenshandel og slikt.

Det er klart at det blir eit problem å få slike folk inn i norsk politikk, der dei fleste partia i ei årrekke har perfeksjonert kunsten å vere opptatt av veldig små ting, og helst ikkje meine så mykje om dei.

16-åringar er folk som – i alle fall i mi tid – kunne tenkast å, i fullt alvor, ha plakatar på rommet med bilde av ein knelande soldat med armane løfta mot himmelen, med heile kroppen som eit skrik, og teksten ”Why?”

Om 16-åringar skulle brukt dei same verkemidla, dei same store orda, om dagens norske partipolitikk, så ville dei kanskje hatt plakatar med bilde av Dagfinn Høybråten utkledd som Oluf i Den Store Klassefesten, og teksten ”Why?”

Og det er jo som vi alle veit eit utrulig godt spørsmål

=Politisk Korrææææææææææækt= ** Skikkelig lei no. Skikkelig lei. Skikkelig skikkelig lei. **

No skal eg seie noko skikkelig politisk ukorrekt. Følg med no: Det er forskjell på kvinner og menn.

Okei, ein til: Det finst utlendingar som ikkje er spesielt hyggelige. Håhåhåh. Å gud, no var eg dristig og ukorrekt.

Er ikkje du lei av folk som seier sånt? Eg er lei av folk som seier sånt. Skikkelig lei.

Viss du er ein av dei som bruker uttrykka politisk korrekt og politisk ukorrekt, så har eg berre ein ting å seie: Slutt med det. Berre slutt. Desse uttrykka har vore meiningslause i mange år no. Ein gong var dei ei god skildring av noko, så god at mange begynte å seie det, og så gjekk det som det alltid går med uttrykk som mange begynner å bruke, dei begynner å handle om alt mulig. Folk begynner å kalle alt dei ikkje liker sjølve for politisk korrekt, noko som sjølvsagt betyr at det å vere politisk ukorrekt er noko som alle vil vere og derfor ganske politisk korrekt, og det mest politisk ukorrekte du kan gjere er å vere politisk korrekt og uttrykka har for lengst mista alt innhald.

Men sluttar folk å bruke uttrykka av den grunn? Langt ifrå.

Men no er det nok. Det har vore nok lenge faktisk. Eg veit kor lenge. Eg har nemlig gjort litt research. For ein gongs skuld har eg førebudd meg til eit kåseri. Eg anar ikkje når nokon først brukte uttrykket politisk korrekt, det er heller ikkje interessant. Men eg veit at i 1994 var boka ”Politically correct bedtime stories” ein bestseljar i England. For at den skulle kunne bli ein bestseljar, må uttrykket ha vore på høgden då forfattaren begynte å skrive boka. Og det tek si tid å skrive ei bok. Eller det gjer det sjølvsagt ikkje, men det er ganske mykje styr med korrekturlesing og trykking og slikt, og det tek tid, så vi kan trygt gå utfrå at uttrykket politisk korrekt i alle fall må ha vore godt etablert i kvardagsspråket i 1992.

1992! Det er fjorten år sidan.

I 1992 låg Bonnie Tyler på VG-lista med ”Bitter Blue”. Hugsar du den? Forferdelige greier. Denne songen var nummer to i Norge i 1992. Go go gorilla var nummer 1.

Kriss Kross låg på VG-lista i 1992. Hugsar du Kriss Kross? Kriss Kross var eit guteband som kanskje ikkje bidrog med så veldig mykje nytt, reint musikalsk, men dei gjorde i alle fall ein ting som var heilt ny: Dei hadde buksene bak fram. Og sidan dei var ganske populære så var det sjølvsagt nokon som kopierte dei. Så i ein kort periode i 1992 var det faktisk folk som gjekk rundt med buksene bak fram.

MEN DEI GJER JO IKKJE DET NO?!!! FJORTEN ÅR ETTERPÅ.

På eit eller anna punkt innser ein at dette er poenglaust og så sluttar ein med det.

1992 er fryktelig lenge sidan. Då 1992 begynte fanst ikkje EU. Det heitte EF. Danmark vann fotball-EM. Forstår du? Danmark! EU heitte EF og Danmark vann EM med buksene bak fram og song bitter blue bitter blue, for det var slikt ein dreiv med i 92. Men ikkje no lenger. For dette er fjorten år sidan. Og vi legg ting bak oss. Vi går vidare.

Men sluttar å seie politisk korrekt? Å nei då.

Veit du kva som var beste nasjon under sommer-OL i 92? SUS. Hugsar du SUS? Eg har forlengst gløymt kva det stod for, men SUS var ei samlenemning for alle dei tidligare sovjetrepublikkane. For i 1992 var det så kort tid sidan Sovjetunionen hadde gått i oppløysing at vi ikkje eingong visste kva vi skulle kalle alle desse nye landa. Så vi kalla dei SUS. Forstår du? Når du snakkar om å vere politisk korrekt er du like oppdatert som nokon som går rundt med buksene bak fram og nynnar på Bonnie Tyler og snakkar om Sovjetunionen!!

I 1992 tok Vegard Ulvang og Bjørn Dæhlie masse gullmedaljer i Albertville. Sidan den tid har dei slutta med toppidrett. Dei har slutta å reise på tur med Arne Hjeltnes. Og kanskje – vi kan alltids håpe – har til og med Vegard Ulvang slutta å delta i tv-reklamer der folk er utkledde som sauar. Alt dette har dei klart å slutte med sidan 1992. Men har vi klart å slutte å seie politisk korrekt?

Å nei då.

I 1992 var Johny Cash i Norge. No er han død.

=Paradis=

** Eit drøymande kåseri om langsam død. **   Eg har ein draum. Ein draum om ei øy langt vekk. Det må gjerne vere varmt der. Frodig og vakkert. Kvite strender og blått vatn. Palmar. Paradis.Det kan godt vere paradis. Det er greitt det. Dei skal få såpass. Det kunne sjølvsagt vore fristande å tenke seg at det var ei kald og ugjestmild øy full av bresprekker og isbjørnar. Men eg skal vere litt raus, denne eine gongen. Fordi det er den siste.

På denne øya skal dei bu, alle dei religiøse leiarane. Det er berre dei som skal bu der. Ingen andre. Det er umulig å komme seg til øya og det er umulig å reise frå øya.

Når eg seier alle dei religiøse leiarane, så meiner er naturligvis ikkje det. Ikkje alle. Ikkje dei hyggelige og greie. Berre alle desse ikkje heilt unge mennene som synest at den vestlige verda har gått av hengslane, at umoralen og verdiløysa rår og at vi lever i ei verd der familiar går i oppløysing og folk horar og drikk og menn ligg med menn og ingen har respekt for religion og alt handlar om pengar og sex og suksess. Det er alle dei som meiner alt dette eg snakkar om. Uansett kva religion dei tilhøyrer. Imamar og mullaer og biskopar. Dei må få sleppe no. Dei liker seg ikkje her i denne verda likevel. Derfor synest eg dei skal få sleppe. At vi skal vere litt barmhjertige. Og leige ein kjempediger båt og gi dei ein sjanse: ”Bli med no. Berre bli med til ei vakker øy. Eg kan love dykk at den vestlige verda kjem ikkje til å bli betre. Folk kjem ikkje til å slutte å drikke og hore og menn kjem kjem til å halde fram med å ligge med menn og folk kjem til å le av profetar og halde på, og folk kjem til å finne på nye ting, stadig vekk, der har du folk, og de kjem ikkje til å like ein einaste av dei tinga folk finn på. De veit det sjølv. Så bli med no. Det er ikkje meir å hente her. Det er nok no. Kom. Kom no.”

Og så skal dei krype om bord, i svarte kjolar og i lilla kjolar, og skjegg, og så skal dei legge frå kai, og så skal vi aldri sjå dei igjen, dei reiser til øya si. Og der skal dei leve. Uforstyrra av verda. Og verda skal leve uforstyrra av dei.

Dei kjem til å få det fint der. Der kan dei leve saman og vere lykkelige. Dei kan sitte i strandkanten og snakke om familieverdiar og respekt for dei eldre og kvinnens plass og unaturlig sex og alltid vere einige, samla på tvers av religionane, samla i felles motstand mot alt som ikkje er på denne øya. På denne øya vil dei berre vere omgitt av folk som oppfører seg. Mullaene slepp å vere med i TV-program for å snakke stygt om land som tillet folk å snakke stygt om dei i TV-program. Biskopar slepp å få ikkje kjeft om dei seier kva dei meiner om homofili. For på denne øya finst ikkje homofili. Akkurat som imamane alltid har sagt. Det finst ikkje, seier dei. Her får dei rett. Og vi skal unne dei det. Det er heilt greitt. På denne øya får dei rett i alt. Dette er ei øy utan umoral, utan verdslige verdiar, utan unaturlig sex. Utan sex i det heile tatt, faktisk. For det er jo berre menn der, det er jo menn som er religiøse leiarar, og homofili finst jo ikkje, og der sit dei og ikkje har sex med kvarandre og er enige om alt og blir færre og færre og kåtare og kåtare.

Til slutt så er det berre ein igjen, ein gammal skral mann som sit og ser på solnedgangen heilt åleine langt frå den verkelige verda, og han tenker: Eg hadde rett. Utan ekteskapet mellom kvinne og mann, utan sunne familieverdiar og kvinner som prioriterer heimen, så dør menneskeslekta ut. Eg hadde rett, tenker han, mens sola går ned.

Og den sigeren skal han få. Det er heilt greitt.

=Det vi vil sleppe i 2006=

** Året er nesten over, og alle fornuftige menneske bruker desse dagane til å summere opp jubileumsåret vi har bak oss. Dei om det. ** La oss heller konsentrere oss om det vi helst vil sleppe i 2006.

Eg er i grunnen fornøgd med det meste, med eitt unntak:

Kan vi i 2006 versåsnill å få sleppe folk som skryt av at dei er seg sjølve?

Eg meiner, ærlig talt.

Eg meiner, kom igjen.

No er eg så utrulig lei av folk som seier at dei er seg sjølve. Eg såg det seinast no nettopp då eg kom i skade for å sjå ei eller anna kåring av årets eit eller anna i ei eller anna avis der ein eller anna, sannsynligvis frå Tufte IL, sa at han trudde at dei var så populære fordi dei var seg sjølve.

Ouæh.

Eg meiner, kom igjen!??!?!!!!

For det første:

Det å vere seg sjølv, er ingenting å skryte av. Eg er meg sjølv. Ja, kven skulle du elles vere? Lasse Kjus? Det å vere seg sjølv er ufattelig lite imponerande. Det er verkelig eit menneskelig minstekrav. Kven som helst kan vere det. Det er omtrent det einaste du kan vere heilt sikker på at absolutt alle faktisk klarer. Å skryte av at du er deg sjølv er omtrent som å seie ”Eg trur eg er såpass populær som eg er fordi eg eksisterer.”

Alle gjer det!!!

For det andre: Folk bruker dette som ei unnskyldning for alt mulig. Deltakarar i reality-show skal nesten utan unntak vere seg sjølve. Min strategi er å vere meg sjølv 120%, seier dei, og så gjer dei alt dei kan for å vere klysete eller fulle eller nakne eller tvers gjennom umulige å ha med å gjere i heile serien. Og det er eg sjølvsagt heilt for, for all del, dette skal trass alt vere underhaldande, og fulle nakne klyser er morsommare enn edru påkledde folk som er ganske greie. Slik er det berre. Men ver så snill, alle reality-deltakarar: Ikkje påstå etterpå at du berre var deg sjølv. "Det var ingen som likte meg der inne i huset, men eg var i alle fall meg sjølv".

Å, hald kjeft.

Det skulle pinadø ikkje forundre meg om argumentet snart blir brukt i retten også. "Jadå, eg rana ti-tolv bankar og slo ned nokre gamle damer, men det er no ein gong slik eg er. Som eg sa til ho dama rett etter at eg skalla ho ned: Eg er i alle fall meg sjølv 120%."

Altså: Folk er forskjellige: Nokon er voldsmenn, nokon er likningsfunksjonærar, nokon køyrer i fylla, nokon jobbar på bibliotek, nokon speler innebandy, nokon er krigsforbrytarar, nokon distribuerer porno, nokon er gode i sjakk, nokon skyt andre folk i hjerteregionen med skarpladde våpen. Altså: Det å vere seg sjølv er i seg sjølv ikkje verken spesielt imponerande eller nødvendigvis spesielt positivt. Men slik blir det oppfatta. Det å vere seg sjølv er ein fin ting. Uansett. Det er derfor – og dette er kanskje det mest deprimerande av alt – at til og med ungdommar har lært seg at det er seg sjølv ein skal vere, eller i alle fall seie at ein er. Når ei eller anna ny idrettsstjerne dukkar opp og er sytten år og naiv og plutselig slår stort gjennom så kan du banne på at vedkommande gir eit intervju der han seier at han trur det er viktig å halde beina på bakken og vere seg sjølv og blæ blæ blæ blæ blæ.

Undersforstått: Eg skal i alle fall ikkje bli sånn som Morten Gamst Pedersen og John Arne Riise som har ting i håret og dyre bilar og drikk champagne berre fordi dei har vunne finalen i ei av verdas viktigaste fotballturneringar og alle deira villaste draumar har gått i oppfyllelse.

Underforstått: Eg skal bli rik og berømt, men eg skal i alle fall ikkje få noko ut av det. Eg skal vere akkurat som eg er no, og du kan vere brennsikker på at uansett kor rik og berømt eg blir så kjem eg aldri i mitt liv til å gjere noko interessant eller seie noko meir interessant enn at eg skal vere meg sjølv og blæ blæ blæ blæ blæ blæ.

No er det nok!!!!!

Gud, det var godt å få sagt det.

Jaja, og god jul, for all del.

=Grisesex-året= ** Okei, Anne B. Ragde. Du er fornøgd no. Hatt eit godt år. Du også, Jo Nesbø. Nesbø Schmesbø. Og Ravi. De er fornøgde no. De er store no. Men berre vent. **

Berre vent til Ibsenåret 2006 har vart nokre månader. Når de har sett Peer Gynt i pantomimeversjon og Hedda Gabler framført av amatørperkusjonistar frå Telemark og Et Dukkehjem tolka av nakne undervassdansarar frå Namibia, då kjem de til å begynne å lure.

Å, fillern, kjem de til å tenke då.

Å fillern.

Er det slik det går?

Og det er det. Det er slik det går. Dei som er store i dag, er dei som skal hedrast på alle mulige måtar i framtida. Om tjuefem eller femti eller hundre år, då er det Ragde-år, der alle amatørteater i landet får kommunal støtte til å dramatisere Ragdes no så folkekjære scener frå grisefjøset. Trøndelag Teater sett opp eigen Ragdemusikal, med digert barnekor kledd som tause bønder. Eller kanskje er det Nesbø-år. Og det blir gitt ut barneversjonar av krimhistoriene om Harry Holde, der ingen blir drepne, berre dytta litt. Og teikneserieversjonar. Og Riksteatret reiser på turne med ei dristig framsyning der tolv synkronsvømmarar frå Sri Lanka framfører ”Rødstrupe” tause med ryggen til. Og forskarar kjem til å lese bøkene på heilt nye måtar og plutselig finne ut at dei eigentlig handla om kvinnenes kår i Vest-Afrika i mellomkrigstida, og ein eller annan ung instruktør kjem til å la seg inspirere av dette og lage ein kjønnsoverskridande sceneversjon av Nesbøs verk, der Harry Hole blir spela av ei kvinne, sannsynligvis datterdattera til Aksel Hennie, for å få fram det androgyne i skikkelsen. Og det vil bli laga tv-program, Anne B. Ragde, der folk går omkring i heimen din og filmar og peikar på ting som du eig, og sjølvgode komikarar som ikkje har lese ei einaste av bøkene dine, berre utdraga alle blir tvinga til å lese på skulen, dei kjem til å lage lavpanna parodiar på bøkene dine utelukkande basert på fordommane om at du berre skriv om grisar og bønder og sex, gjerne i kombinasjon. Og Ravi. Ravi ravi ravi ravi ravi, ein gong kjem det til å bli ditt år, Ravi-år, og det blir umulig å sette sine bein i eit kulturhus utan å gå seg fast i ein trupp som har fått midlar over kulturbudsjettet til å iføre seg raude lausskjegg og tolke dine tekstar på måtar det aldri har vore grunnlag for. Og språkprofessorar kjem til å leite etter inkonsekvens i den alternative rettskrivinga di og slå fast at du ikkje eigentlig var så innovativ som folk kanskje ville ha det til. Finn Erik Vinje meiner sikkert det. Og ja! Finn Erik Vilje lever om hundre år og kritiserer framleis folk som prøver seg på frekkheiter som å forandre språket i takt med tusenåret ein lever i. Og kanskje kjem nokon til å kritisere menneskesynet til Ravi eller Anne B. Ragde? Og kva tyder dette skjegget eigentlig, Ravi? Kva er det eigentlig eit uttrykk for, og det at du er så liten og skriv så rart, seier det noko om det å vere norsk? Slike meiningslause ting kjem til å bli diskuterte i akademiske vendingar i fjonge salar og i like akademiske vendingar med litt høgare promille på halvtomme mørke klubbar med ein ordstyrar som har bytta jobb mellom Klassekampen og Morgenbladet trettifire gonger det siste året og stadig ikkje har lesarar.

Det er slik det kjem til å gå, Anne B. Ragde og Jo Nesbø og Ravi.

Lykke til.

=Den grøne fare= ** Heia Tufte har gitt meg panikk. **



Det mest deprimerande med tv-suksessen ”Heia Tufte” er alt det som kjem til å skje etterpå. Om du skulle vere ein av dei som konsekvent berre høyrer på P2, og nektar å ta imot informasjon frå andre stader, og derfor ikkje veit kva ”heia Tufte” er, så kan eg fortelje deg at ”Heia Tufte” er ein svært sjarmerande og svært populær TV-serie om ein gjeng nerdar som ikkje veit kven Henning Berg er, som skal lære seg å spele fotball i løpet av nokre månader og som skal avslutte perioden med å møte seriemester Vålerenga. Tufte-spelarane har dårlig hår, tjukke briller, uttrykker seg i pinlig grad i fullstendige setningar, er interesserte i rollespel og data og har jamt over ein heil del å gå på når det gjeld motorikk. Ein rar ide, men ein rar ide som har vist seg å slå an.

Og det mest deprimerande med rare idear som viser seg å slå an, er at alle andre som lever av å få gode idear kjem til å prøve å få omtrent den same ideen.

Det er alltid slik.

Det var slik det gjekk den gongen det viste seg at det var ein god ide å plassere ukjente folk på ei øde øy og sende heim att ein og ein. Etter det var det mange som prøvde å få omtrent den same ideen. Og vi fekk program som plasserte ukjente folk i låste hus, program som plasserte gifte folk på øde øyar saman med folk dei ikkje var gifte med. Vi fekk program der dvergar reiste på date med transvestittar til låste hus på øde øyar og så vidare. Ideane blei litt meir desperate for kvar gong.

Og no kjem vi til å bli oversvømt av nerdar. Dei kjem til å vere overalt. Det kjem til å bli umulig å skru på ein tv eller opne ei avis utan å treffe på nokon som har ei alfabetisert samling med filmmusikk som einaste pynt i stua.

Det kjem til å bli nerdar i alle kanalar. Pene damer som deitar nerdar er allereie eit amerikansk tv-konsept. Vi har ikkje ein gong sett starten. Vi kjem til å få sjå nerdar som spelar handball, nerdar som klatrar i fjell, nerdar på skytebanen, nerdar som lagar mat, nerdar som pussar opp hus, nerdekampar om kven som veit mest om ting som ingen andre interesserer seg for, nerdevermelding, nerdepremierer, nerdar som ikkje klarer å oppdra ungane sine og må ha hjelp av nerdenannyen.

Og så vidare.

Og når det ikkje går an å finne meir å bruke nerdane til, då kjem nokon til å finne ut at grunnen til at nerdane som spelte fotball slo an, var at folk liker å sjå folk gjere ting dei ikkje kan på tv. Og så kjem programma der vanlige folk får pussa opp husa sine av folk som ikkje veit kva ein hammer er. Vi får danseprogram med folk med tre bein. Vi får sjå avholdsfolk drikke alkohol. Vi får sjå Ivar Dyrhaug som programleiar i Beat for Beat.

Og før, lenge før, vi har gått tom for nerdeidear, som kjem vi til å ha gløymt kor sjarmerande vi syntest Heia Tufte var.

Pass opp. Nerdane kjem.

=Kvalitetsfyll=

** Alt eg har lært om rus. **

Ungdommen drikk meir enn før, viser det seg. Og ein ny offentlig kampanje er i gang for å informere ungdom og foreldre. Som om vi treng meir informasjon. Ein kan seie kva ein vil om rus, men det har aldri mangla på informasjon om det.

I livet mitt har det alltid vore nok av dei som vil fortelje meg om rus. Kva, kvifor, korleis, kvifor ikkje og kor gale det kan gå. Nokon advarte. Nokon hylla. Nokon fortalde vanvittig spennande historier. Nokon skremte.

Men det var aldri tvil om at det var viktig. Det har aldri stått på mengden av informasjon. Ikkje mengden.

På skulen lærte vi mykje om rus. På skulen såg vi filmar om ungdom i drift, sinte ungdommar frå Austlandet med grå dongerijakker og grå ansikt i grå austlandske bygater. Dei hang ofte utanfor ein kiosk og dei hamna i trøbbel. Det begynte gjerne med alkohol og sigarettar. Det var ille nok. Men det blei alltid verre. Dei banna på austlandsk og gjekk langsamt til grunne på austlandsk.

Eg trur vi kan slå fast at desse filmane berre delvis nådde fram til oss. Fleire i klassa begynte både med røyking og drikking. Men ein god del bestemte seg i det minste for å aldri flytte til Austlandet.

Enkelte av oss forstod ikkje eingong såpass.

Ein må kunne seie at desse videofilmane er eksempel i ein serie av rusinformasjon som ikkje har verka heilt etter hensikta på meg.

Det same kan ein seie om antirus-popmusikken som var stor i ein kort periode i min oppvekkst. Sinte popartistar song ”hasj e bæsj fysj og æsj”.

Det har lenge vore ei utbreidd misforståing at viss ein skal seie noko viktig til ungdommen, så må det gjerast med gitar i bakgrunnen. Eller så må ein bruke tidas humor. Det går den same vegen med mykje som ein gong har vore tøft og nytt og kontroversielt. Litt seinare blir det folkekjært. Endå litt seinare er det uinteressant. Og endå litt seinare enn det igjen blir det tatt i bruk i offentlige kampanjar.

Det einaste vi fekk ut av alle kampanjane vi var utsette for, var det einaste kampanjane fekk støtte for overalt i lokalmiljøet, nemlig at vi måtte passe oss for byen, og spesielt Oslo. I Oslo fekk du visstnok narkotika i neven i det du gjekk av toget. Desse vrangforestillingane handla sjølvsagt ikkje berre om antiurbanisme eller engstelse for kva som ville skje oss i møte med storbyens fristelsar. Dei handla like mykje om ein annan type vanlig rusinformasjon: Nemlig romantiseringa av bygdefylla. Ekte bygdeentusiastar kan til nød strekke seg til å innrømme at ein kanskje gjer mange av dei same tinga på bygdene og i byane, men på bygdene gjer ein dei på ein mykje meir naturlig måte. Det er kanskje vold, rusmisbruk og tragediar på bygdene også, men det er i alle fall tradisjonell norsk vold, tradisjonelt norsk rusmisbruk og tradisjonelle norske tragediar. Dersom ein ser nokon som ligg i ei grøft, så veit ein i det minste at vedkommande er full, ikkje narkoman. Dessutan veit ein kva han heiter og kvar han bur og kan bere han heim.

Den første gongen det blei kjend at det fanst hasj i heimbygda mi, stod det ein bekymra leiarartikkel i lokalavisa. Artikkelen slutta med setninga. ”Hasj? Nei, takke meg til ei god gammaldags fylle.”

Det har aldri mangla på informasjon om rus. Av alle slag. Det har aldri stått på det. Det har aldri vore tvil om at dette er viktig.

I mitt vaksne liv har eg vore med på to folkeavstemmingar. To gonger har eg vore med å avgjere saker som er så viktige at dei må løftast over dei vanlige demokratiske prosessane. Den eine gongen handla det om norske medlemsskap i EU. Den andre gongen handla det om ølsal i butikkane i heimkommunen min.

Og alle vi som har lese ein oppvekstroman eller tre får heilt klart inntrykk av at det unge menn skal bruke ungdommen sin til, når dei er ferdige med å måle lengden på penisane sine, det er å teste ut ulike måtar å bli bevisstlaus på, slik at dei ikke får brukt penisane sine til noko fornuftig når dei endelig har blitt lange nok.

Så informasjon har det aldri mangla på. Det har aldri vore tvil om at dette er viktig. Bortsett frå det er eg ikkje så sikker på kva denne informasjonen har lært meg.

=Politikkens brennmanet= ** Om å bli kåt av statssekretærar. Mellom anna. **



Det er ein ting som gleder meg spesielt med landsmøtesesongen.

Eg veit at det er ein heilt vanvittig ting å seie. Eg veit at orda ”glede” og ”landsmøtesesongen” ikkje høyrer heime i same setning. Eg veit at eg ved å bruke orda ”glede” og ”landsmøtesesongen” i same setning framstår som ei blanding av nerdete og pervers, som eitt av desse djupt suspekte og ofte sterkt sosialt hemma individa som synest det er spennande med sakslister og ikkje kan få nok av dagsorden, kort sagt: Ein av desse stakkarslige som fekk livet øydelagt i så altfor ung alder av for mykje elevrådsarbeid.

Eg veit alt dette.

Eg veit at eg like gjerne kunne opna dette kåseriet med å seie:

Eg blir alltid så glad når eg høyrer statssekretærar debattere.

Eller kanskje til og med:

Eg blir alltid så kåt når eg høyrer statssekretærar debattere.

Eg er klar over alt dette. Det er ei sjuk opningssetning. Ei setning som ikkje set meg i eit særlig godt lys. Eg kunne like gjerne sagt:

Det er ein ting som gleder meg spesielt med å stå opp og sjå på plakaten av Magnhild Meltveit Kleppa som eg har hengande på veggen.

Eg veit det.

Men høyr meg ut likevel. For det er ein ting som gleder meg med landsmøtesesongen. På ein litt barnslig måte. Og det er tanken på planlegginga.

Det høyrest kanskje ikkje betre ut, men det begynner å bli litt artig når du tenker på at alt som blir sagt på slike landsmøtet, er planlagt. Ikkje berre litt planlagt, skikkelig planlagt. Dei har tenkt og jobba og vurdert og tenkt meir, og komme fram til at ja! Akkurat det skal vi seie. Då Dagfinn Høybråten sa ”barna barna barna”, for eksempel, så var det gjennomtenkt. Då hadde viktige folk i partiet komme fram til at det var akkurat det hans skulle seie. Ikkje ”Barna barna” og ikkje ”barna barna barna barna”, for det blei kanskje litt mykje? Og skal det vere punktum mellom orda? Barna. Barna. Barna. Eller komma. Barna, barna, barna. Spørsmålsteikn, kanskje. Barna? Eller rett og slett: Barnabarnabarnabarnabarna, for å vere heilt sikre på at folk får det med seg.

Alt er planlagt. Slagord er skikkelig planlagt. Tenk på det, kvar gong nokon seier noko dumt i ein tale, noko rart, noko forbløffande, tenk for eksempel på det mest klassiske av alle latterliggjorte slagord: Det er typisk norsk å vere god. Det var ikkje noko Gro Harlem Brundtland berre kom på. Ho var ikkje på fest og tok litt av. Det var sikkert mange folk innblanda i planlegginga. Og dei forkasta sikkert ein masse forslag som var endå dårligare først.

I helga kom eg i skade for å høyre eit utdrag frå Erna Solbergs landsmøtetale, der ho samanlikna Høgrefolk med kråkebollar, fordi begge visstnok er harde på utsida og mjuke inni.

Det var heller ikkje berre noko ho kom på. Dei var sikkert innom mange andre variantar før nokon kom med kråkebollen og alle i idegruppa sa: Yess! kråkebolle. Og det er der det begynner å bli artig. Ved tanken på alle dei forkasta forslaga.

Høgrefolk er som grapefrukt: Runde, sure og vanskelige å skjere i.

Høgrefolk er som fisk. Sleipe, men ikkje så verst likevel viss du for eksempel steiker dei over open flamme.

Høgrefolk er som brennmaneten: Stygg og farlig.

Høgrefolk er som eit pappkrus med kaffi. Der ut som papp på utsida, men inni er det varmt.

Sånt synest eg det er litt artig å tenke på då.

Det var berre det.

No skal eg gå for å sjå på alle bilda mine av nesten kjente statssekretærar.

=Mai Schmai= ** Eit oppgjer med ein oppskrytt månad. **



Mai er artige greier. I dag er det måndag. I går var det søndag. I går det dessutan frigjeringsdagen, så eigentlig var det dobbel søndag i går. Det må bety at det er dobbel måndag i dag. Og det er det kanskje, fordi det har vore veldig mykje helg no i det siste, og då blir det kanskje ekstra måndag etterpå. På torsdag var det for eksempel søndag, fordi det var kristi himmelfartsdag. Sidan det var søndag på torsdag, så burde jo onsdag vere laurdag, sidan onsdag var dagen før torsdag som var søndag. Men onsdag var jo ikkje laurdag. For onsdag var ikkje fridag, men onsdag var den siste arbeidsdagen før helga, sidan torsdag var søndag, derfor var onsdag litt som ein fredag, og derfor trudde vi lenge at det var laurdag på torsdag, sidan det var fredag på onsdag, men så oppdaga vi at butikkane var stengt og at det sjølvsagt ikkje var laurdag på torsdag, men søndag. Altså var det måndag på fredag, samtidig som det var skikkelig fredag sidan det var både laurdag og dobbelsøndag i helga. Om ei vekes tid bir det endå artigare, for då er det 17. mai, som er ein slags kombinasjon av laurdag og søndag, på tirsdag. Og dagen før, på måndag, er det andre pinsedag, altså søndag. Andre pinsedag er faktisk noko av det mest søndag som finst, alt er stengt og trist, men i år er andre pinsedag også litt laurdag, sidan det er 17. mai dagen etter. Og sidan 17. mai er både litt laurdag og litt søndag på ein tirsdag, så må måndagen før, som altså eigentlig er ein søndag, også vere både fredag og laurdag, og det er ikkje så verst til å vere ein søndag. På ein måndag.

Og som om ikkje det var nok, så er det noko anna som er artig med mai, og som har samanheng med alle søndagane som plutselig dukkar opp på dei merkeligaste vekedagar, og det er tulleavisene. På dagar som Kristi himmelfartsdag så kjem det ikkje ut vanlige aviser. I staden gir nokre av dei største avisene ut ei slags reserveutgåver. Utan nyheiter, men med oppslag om oppussing, seksualliv, mobbing på arbeidsplassen og tv. Akkurat som vanlig altså, berre at avisene ikkje er trykte dagen før. For at det skal verke som om det er nyheiter i desse erstatningsavisene, får dei gjerne laga ei eller anna stor undersøking eller ei kåring. Norges rikaste. Norges mektigaste. Kven vil nordmenn helst ha sex med? Kven vil nordmenn helst sleppe å ha sex med. Viss vi no måtte ha sex med vedkommande likevel, kvar ville vi helst at det skulle skje? Det som er litt fint med alle desse undersøkingane, er at dei gjer det endå lettare enn elles å sjå kor enkelt det kan vere å lage ei nyheit. Vil du ha ei nyheit om kjente menneske og sex, og det vil ein jo gjerne av og til, så er det berre å spørje eit utval nordmenn kva kjendis dei helst vil ligge med. Vil du ha ei nyheit om at statsministeren ikkje er populær, og det vil ein jo gjerne rett som det er, så er det berre å lage ei undersøking med spørsmål som du veit omtrent kva folk kjem til å svare på. På kristi himmelfartsdag, altså søndag på torsdag, hadde ei av avisene som si hovudliksomnyheit at Kjell Magne Bondevik blir slakta av veljarane. Bakgrunnen var ei undersøking der folk hadde blitt stilt spørsmål av typen: ”Kven synest du taklar press best, han som har vore statsminister i eit par periodar sjølv om ingen stemmer på han og har vore gjennom litt av kvart i det siste, eller ein av dei andre politikarane som vi aldri har sett under press?” Det viste seg at ta ta ta taaa, Bondevik gjorde det dårligast, at dei to partileiarane som har vore borti regjering i si tid, Jens Stoltenberg og Erna Solberg, gjorde det betre, og at dei to partileiarane som aldri har gjort anna enn å stå ved sida av å slenge drit på dei som regjerer, Kristin Halvorsen og Carl I. Hagen, gjorde det best.

Men 27-28% av dei som svarte syntest faktisk Bondevik er ein sterk leiar som er god til å takle press. Det er eit elendig resultat samanlikna med dei som aldri har prøvd å leie anna enn ei sekt, Halvorsen og Hagen, som fekk 1000% eller noko sånt i undersøkinga, men ærlig talt: 27-28%. Det er jo ikkje dårlig. Det er for eksempel langt fleire enn det er som stemmer på Kristelig Folkeparti. Tre gonger så mange, faktisk. Faktisk hadde det vore fullt mulig å lese desse tala som ein hyllest til Bondevik, om ein ville det, om det no var det ein hadde bestemt seg for. Men det var altså ikkje det. Dei hadde funne fram det store bildet der Bondevik ser skikkelig sliten ut. Dessutan må dei jo ha ei nyheit kristi himmelfartsdag neste år også, når Jens Stoltenberg er statsminister og han har begynt å sjå litt sliten ut.

=Hyttebøkene frå helvete= ** Ein merkelig påskeføljetong i to delar. **



//Del 1, sendt 21/3 2005://

Det er ei utbreidd misforståing at krimbøker er typisk påske. Det er ei av fleire utbreidde misforståingar om påska. Andre utbreidde misforståingar er at gult er kledelig, at egg skal målast, at det er fint på fjellet, og at det er mulig å stå opp att frå dei døde.

Men i dag og i morgon skal eg konsentrere meg om den første av desse misforståingane. Den om at krimbøker er typiske påskebøker. Dei mest typiske påskebøkene er naturligvis hyttebøkene. Der folk fortel kva dei har gjort på hytta. Til stor glede for dei neste som besøker den same hytta.

No er det slik at bedrifter og fagforbund m.m. ofte har hytter for sine medlemmer eller ansatte. Eg har snust litt i ulike hyttebøker for å undersøke om ulike yrkesgrupper har ulike hyttebokstilar.

**Først eit lite utdrag frå hytteboka til Det Norske Forsvaret.**

”Inntok hytta null ni hundre. Iversette fyring null ni femten. Peis påfyrt null ni seksten. Drikking av mørk drikk type varm med smak type sjokolade iverksett null ni sytten, umiddelbart følgd av eit slag Monopol. Type Monopol.

Til stades var vognførar Knudsen, menig Larsen og menig Berg, ei samla forsvarsleiing og forsvarsminister Krohn Devold, alle i kvilemodus og iført tøy type under.

Forsvarsleiinga blei slått ut av spelet då dei sette seg i gjeld ved å insistere på å betale to og ein halv milliard for Rådhusplassen. Forsvarsministeren såg ikkje problemet med dette og blei sjølv slått ut då ho tilbaud seg å spleise. Vognførar Knudsen, menig Larsen og menig Berg fullførte spelet tilfredsstillande medan forsvarsleiinga og forsvarsministeren iversette matauk og gjekk ut for å skyte spurv med kanon. Tre av.

**Så eit utdrag frå hytteboka til Se & Hør.**

Eg kom fram til hytta i titida. Veret var kaldt og fint. Ein perfekt dag for å site i hytteveggen og nyte ein appelsin og få litt sol på kroppen. Som vanlig kunne eg ikkje sette meg i hytteveggen. Sm vanlig sette eg meg i det nærmaste treet i staden. Eg skulle ønske at eg berre ein gong kunne tilbringe påska på ei hytte som var mi eiga, og at eg kanskje til og med kunne få gå inn i ei hytte ein gong. Med fyr i peisen og greier. Det ser alltid koslig ut der inne. Gudane skal vite at eg har sett inn gjennom vindauge på ein del hytter opp gjennom åra. Eg har blitt god til å finne det beste treet etter kvart. Vinkelen må vere perfekt, ein må kunne sjå inn gjennom flest mulig vindu og samtidig ha full oversikt over døra. Det er eit problem med desse nye kjempehyttene med fleire etasjar og carport og femti toalett. Det er umulig å få oversikt over desse hyttene. Du kan sitte i eit tretopp i dagevis utan å legge merke til at heile fotballag kjem og går gjennom ei eller anna bakdør. Det er ikkje mange som tek hensyn til oss fotografar som må sitte i tretoppane utanfor kjendishytter i påskeferien.

Eg er ikkje heilt sikker på kven det er som skal overvåkast denne gongen. Eg hugsar ikkje heilt. Høyrer ikkje så godt etter lenger. Eg trur det er Sven O. eller Åge Hareide eller Ari eller Kristin Halvorsen eller noko slikt.

Det hadde begynt å bli skikkelig kaldt før det skjedde noko. Då kom det ut nokre ukjende gamlingar i uniform og ei blondine. Dei hadde med seg kanon. Eg bestemte meg for å følge etter. Kva skulle eg elles gjere?

**Og så, eit lite utdrag frå hytteboka til ein bartender:**

Påske igjen. det er eit helvete kvart år. Kvifor måtte vi få denne idiotiske ideen om å ha hytte med servering? Greitt. Vi tener litt pengar på det. Men det blir jo ikkje akkurat ferie. Og det kjem allslags merkelige folk innom. I dag kom det for eksempel inn nokre fyrar med uniform saman med ei dame med ein daud spurv over skuldra. Dei insisterte på å betale hundre tusen for ein kopp kakao. Eg nekta. Ein kan hamne i trøbbel for slikt. Etterpå kom det ein stivfrosen fotograf og gøymde seg bak elghovudet i hjørnet.

No kjem det ein gjest til. Det er noko kjent….

Og der stoppar vi dagens høgtlesing frå hyttebøker. Vi held fram i morgon.

Same tid. Same kanal. Same skiten.

//Del 2, sendt 22/3 2005://

I morgonkåseriet i går hadde vi høgtlesing frå hyttebøker. Vi skal halde fram med dette i dag. Om det no skulle vere slik at det finst folk som ikkje høyrer alle morgonkåseria i P2, av ein eller annan sjuk grunn, så må eg kort repetere kva som blei lese opp i går.

Frå hytteboka til Det Norske Forsvaret las vi at forsvarsleiinga og forsvarsministeren tapte eit slag monopol mot to menige og gjekk ut i guds frien natur for å skyte spurv med kanon.

Frå hytteboka til Se og Hør las vi at ein fotograf følgde etter ministeren og forsvarsleiinga ut i guds frie natur, og til ein bar, utan at fotografen visste kven dei var. Han hadde eit håp om at ein av dei Sven O. Høiby med kanon.

**Og no eit utdrag frå hytteboka til den norske regjeringa.**

”Det har vore ein stille dag på hytta. Det var jo ikkje det som var meininga. Vi inviterte jo med oss Sven O., Rimi-Hagen eller kva han heiter no, Røkke og eit par popstjerner. Han der Madrugada og ho der Espen Lind og eit par til. Vi inviterte jo heile denne gjengen i håp om mest mulig oppstyr. Flest mulig oppslag. For at ikkje dei andre skulle komme til med sine utspel i påskeferien. Planen var jo å både få oppslag om kjendisferien, kritiske oppslag om regjeringsmedlemmer på hyttetur med mektige pengemenneske og artitklar om at vi mengar oss med popstjerner i staden for å styre landet.

Det var perfekt.

Men det har altså vore heilt stille her.

Noko har gått gale.

Det kan vere at problemet er det treet. Treet som stod utanfor her i fjor. Morten Meyer hogde det ned med ein gong vi kom hit. Han sa ikkje kvifor. Han berre ville hogge det ned, sa han. Det treet er jo vanligvis fullt av fotografar frå Se og Hør og VG og Her og Nå og… Vi har ofte nachspielet ute i treet alle saman.

Kanskje fotografane har gått til feil hytte? Kanskje dei ikkje kjende seg att her sidan treet mangla?

Håper for deira del at dei ikkje har gått til nabohytta, den til forsvaret.”

**Og no, eit lite utdrag frå hytteboka til det norske forsvaret.**

”Det var stille og rolig her etter at sjefane gjekk ut for å skyte spurv med kanon. Berre vognførar Knudsen, menig Larsen og menig Berg att. Når det er berre oss her, så treng vi ikkje eingong skrive sånt latterlig militærspråk i hytteboka.

Vi spelte monopol heile dagen. Så laga vi oss mat og koste oss framfor peisen.

Då menig Berg meinte at han såg folk i treet utanfor hytta, kom vi til at det kanskje var på tide å skru korka på whiskyen og gå til sengs. I morgon skal vi gå tur. God natt.”

Slik gjekk det altså til at alle sat for seg sjølve og dreiv med sitt på kvar sine hytter i påska. Regjeringa sat på hytta si med kjendisane sine. Se & Hør-fotografane sat i treet sitt. Forsvarsleiinga skaut spurvane sine med kanonar utan at nokon brydde seg om det. Og soldatane spelte Monopol og drakk whisky. Ei fredelig høgtid, utan forstyrringar av noko slag.

Akkurat slik vi vil ha det i denne ferien.

God påske.

=Ja til masochisme= ** Eit kåseri om ekte kjærleik og godt naboskap. **



Det måtte komme. Tett før feiringa av unionsoppløysinga tek heilt av i Norge, og umiddelbart før Norge banka Sverige i herrehandball, idretten som for kort tid sidan var like interessant for nordmenn flest som leirdueskyting. Rett før alt dette skreiv ein svenske i ei avis at nordmenn er sjølvgode, rike og ufordragelige. Sjølvsagt var det ein spøk, sjølvsagt var det ironisk, og sjølvsagt brydde vi oss i liten grad om akkurat det her i landet. For vi elsker å høyre slikt.

Forholdet mellom Sverige og Norge har eit par hundre gonger blitt samanlikna med ei vellykka skilsmisse. Vi skildest utan altfor mykje bråk, og klarte etter kvart å bli gode vennar som er i stand til å samarbeide med kvarandre og oppføre oss høflig når vi møtest på fest. Dette passar naturligvis det skandinaviske sjølvbildet godt. Vi vil jo vere moderne, tolerante, siviliserte menneske som er i stand til å finne ut av det med kvarandre. Passelig syndefulle, blanda med ein praktisk sans og kledelig jordnær distanse til det religiøse som gjer at vi er sambuarar viss det passar seg, og skiljer oss i staden for å halde saman for syns skuld eller gud skuld, og i staden ligge med halve nasjonen på fritida, slik for eksempel franskmenn gjer.

Så vi liker den lykkelige skilsmissen som bilde. Det kler oss. Men det er jo ikkje sant. Det er ikkje sant at Norge og Sverige var eit ektepar, så skilde vi oss på ryddig vis, og no er vi gode vennar. Sanninga er at vi var i eit slags tvangsekteskap, så blei vi skilt fordi Norge lurte Sverige. Først i nyare tid har vi innleidd noko som liknar eit slags kjærleiksforhold. Eit sado-masochistisk forhold, faktisk. Vi liker å bli plaga. Og vi liker å plage. Vi nyt det. Begge to. Vi nyttar ei kvar anledning til å plage kvarandre. Feirar Norge 100 års sjølvstende, kan du banne på at ein svenske nyttar høvet til å påpeike at nordmenn er eit seldrepande, sjølvgodt, motbydelig rikt og grunnleggande middelmådig folk som helst ikkje vil ha noko med andre menneske å gjere. Og vi tek imot. Og vi elskar det. Meir, seier vi. Meir. Meir. Kom hit og sei det ein gong til på TV. Og så snakkar vi om det, og så opnar vi for SMS-debatt og så spør vi Bettan kva ho syns, ho som er både norsk og svensk. Vi elskar det. Og viss Norge gjer det betre enn Sverige på ski eller i Grand Prix eller i fotball eller i herrehandball eller i leirdueskyting, så kan du banne på at ein eller annan nordmann nyttar høvet til å påpeike at svenskar er drit kjedelige, køståande, ekstremsosialdemokratar utan hårfarge og med verdas dummaste konge, og det seier ikkje lite, og at det einaste Sverige har gitt kloden er ei popgruppe med altfor høge sko og ein langhåra narkoman tennisspelar med veldig liten shorts.

Den man elsker tukter man, som det visstnok heiter i det kjende sadistiske festskriftet Bibelen.

Grunnen til at vi elskar å tukte kvarandre over svenskegrensa, er sannsynligvis at vi kan gjere det. Det er godt å seie slike ting. Det er godt å vere djupt usaklig, fullstendig urimelig, løgnaktig og formodsfull. Det lettar litt på trykket. Det er deilig å klare finne eit påskot for å seie for eksempel at alle danskar er fulle på jobb, at alle franskmenn er klyser, at alle tyskarar liker å marsjere, at alle amerikanarar er dumme og feite, at alle chilenarar er bittesmå og spelar panfløyte 24 timar i døgnet og at alle russarar drikk vodka til frukost og at alle iranarar er nokon jæ…

Men du kan jo ikkje seie slikt. Du kan ikkje seie slikt på norsk radio, for eksempel. Det skulle tatt seg ut.

Men nordmenn og svenskar kan seie slikt til kvarandre. Fordi vi veit at vi eigentlig ikkje meiner det. At det eigentlig er ein spøk, at vi berre lettar litt på trykket, og så kan den andre svare, slik at begge får letta litt på trykket.

Viss alternativet er at vi let det gå ut over andre, så er jo ikkje det så dumt at vi skjeller ut kvarandre. Kanskje vi skulle brukt naboen meir til slikt? I staden for å gå rundt å vere sint på alle i heile verda og spreie uhygge på arbeidsplassen og i trafikken. Gå bort til naboen. Sei at ho er ei forbaska merr. Og så kan du gå lykkelig ut i dagen.

=Kor høgt har du snakka?= ** Sommar-morgonkåseri. Ikkje om sol. Ikkje om bading. Neidå. Om å snakke høgt. **



Tenk på dette: Kva for ein av politikarane våre synest du snakkar høgast?

Tenk litt på det. Neste gong er det kanskje ikkje eg som spør. Neste gong er det kanskje nokon som betyr noko.

Om sommaren har også politikarar ferie. Noko som betyr at det alltid er ein viss fare for at dei kan dukke opp når du minst ventar det på ein festival, for å halde ein tale og klippe ei snor og spreie allmenn uhygge.

Det betyr også at sommaren er tida for såkalla tidlaust politisk stoff i avisene. Når ein ikkje har reelle politiske saker, som bryllupet til Stein Erik Hagen, å omtale, så må ein finne på noko anna. Derfor er sommaren, akkurat som påska og jula, for den del, tida for dei store generelle politiske undersøkingane, der folk blir spurt kven vi liker best.

Forrige veke viste ei undersøking i ei eller anna avis, ikkje spør meg kva for ei, at folk liker Erna Solberg og Kristin Halvorsen betre enn Dagfinn Høybråten og Åslaug Haga. Åslaug Haga er leiar i Senterpartiet, forresten, om du lurte. Senterpartiet, det er dei med EU.

I denne undersøkinga blei folk spurt om kor arrogante dei syntest dei ulike politikarar var, kor gammaldagse (Eg trur det 400% som syntest Bondevik var gammaldags, forøvrig), kor nyskapande, og – og dette er interessant – kor tydelige. Underforstått: Det er positivt å vere tydelig.

Dette blir ofte brukt som bortforklaring. Vi var ikkje tydelige nok, seier dei. Som om det var slik at viss du berre forklarar kva du meiner tydelig nok, så vil alle vere enige med deg. Det er sjølvsagt ikkje sant. Alle som har vore med i eit par diskusjonar i si tid, veit at det tvert imot kan vere grenselaust irriterande med tydelige folk viss du er uenige med dei.

Det å vere tydelig er sjølvsagt i seg sjølv ikkje positivt. Det kjem an på kva du er tydelig om. Viss ein poltikar meiner noko fullstendig hårreisande, som ho er åleine om å meine i Norge, og har eit ønske om å få ein del stemmer, så er det for eksempel opplagt ein fordel å vere utydelig. La oss for eksempel tenke oss at ein norsk politikar går ut og seier at alle over seksti bør slaktast. Det er utvilsamt tydelig. Likevel vil nok enkelte hevde at det ikkje er så positivt. Du vil ikkje høyre så mange seie: ”Du kan meine kva du vil om ho der som tek livet av sekstieinåringar, men ho er i alle fall tydelig. Eg trur faktisk eg vil ha ho som statsminister.”

Det er tvert imot all mulig grunn til å vere skeptisk til tydelige politikarar. Dei har nesten alltid gått glipp av eit eller anna. Eller vil at du skal gå glipp av eit eller anna. Det er nesten aldri så enkelt som dei tydelige politikarane vil ha det til. Synd men sant. Derfor har eg alltid stemt på utydelig politikarar. Heldigvis har eg nok å velje mellom.

Men det å vere tydelig har blitt opphøgd til ein positiv ting i seg sjølv, uavhengig av kva ein er tydelig om, noko folk forresten ikkje blei spurde om i den omtalte undersøkinga. Det er derfor det kan hende at neste gong så spør dei om kven som snakkar høgast. Som er omtrent like relevant. Neste gong kan det hende at Norsk Markeds og Gallupionssinstitutt AS ringer og spør ”Kor høgt synest du Erna Solberg snakkar? På ein skala frå ein til ti? Ja, nei, veit ikkje. Svar no.”

Berre så du veit det. Det kan skje neste sommar. Eller det kan skje før. Det kan skje til påske. Det kan skje allereie til jul. No er du i alle fall forberedt. God jul. God sommar, meiner eg. God sommar.

=Horror-radio= ** Djupt pessimistisk morgonkåseri om sommarprogrammet Reiseradioen. Kåseriet er sterkt prega av å vere skrive medan eg var i siste innspurt med manuset til Nød. Eg har nemlig tatt fire-fem setningar frå Nød og brukt dei i kåseriet for å spare tid. Dei som kjenner att setningane, får ikkje premie. Det får vere måte på. **



Tilgi meg.

Eg skal vere patetisk. Eg skal vere sentimental. Og eg skal snakke om eit radioprogram. Eit radioprogram på ein annan kanal, til og med. Eg håper eg blir tilgitt, for radioprogrammet går i det minste på ein annan NRK-kanal, og det går ikkje samtidig med morgonkåseriet, så det er ingen grunn til å skifte kanal under reklamepausen midt i dette kåseriet. Dessutan er programmet eg skal snakke om ikkje strengt tatt eit radioprogram. Det er ein institusjon. Det er ein tilstand. Eg snakkar om Reiseradion som begynner sine sendingar for året i dag. Reiseradioen er sjølve lyden av norsk sommar. Lyden av solid, friksjonsfri familieunderhaldning på campingplassen og badestranda og hytta og i bilen. Reiseradioen er eit radioprogram som luktar tennveske og svidde sommarkotelettar.

Ein kan seie mykje fint om Reiseradioen. Det har ikkje eg tenkt å gjere. Eg skal ikkje snakke om Reiseradioen som koseprogram. Eg skal snakke om Reiseradioen som horrorprogram. Reiseradioen kan nemlig vere eit grusomt radioprogram.

Eg skal forklare meg.

Eg har alltid sett på Reiseradioen som eit veldig vakse program. Artig, underhaldande, friskt. Alt ihop. Men definitivt eit program ein høyrer på når ein har slått seg til ro.

La meg seie det slik: Då vi var så unge og teite at vi framleis trudde det var tøft å ha med gettoblaster på badestranda, så var det ikkje Reiseradioen vi høyrde på.

Men no, i år, har eg funne ut at nesten alle dei som er med å lage reiseradioen, er folk som eg likte veldig godt då eg var yngre.

Dette gjer meg redd. Dette betyr at eg har komme i den alderen då eg er midt i målgruppa til Reiseradioen. Eg har slått meg til ro. Eg er ferdig.

Vi har sikkert alle møtt folk som er overbeviste om at dei har opplevd meir interessante ting i oppveksten sin enn nokon annan nokon gong kjem til å oppleve. Folk som kan fortelje sjukt detaljerte historier om episodar i oppveksten, episodar som forandra liva deira. Dei hugsar fargen på teppet, kven som var der, kva temperatur det var, og ordrett kva som blei sagt den første gongen dei høyrde ei Beatles-plate. Dei hugsar sveitteperlene på panna og mønsteret på strømpene til han som fortalde dei om Elvis. Dei kan gjengi lange dialogar frå filmar dei har sett berre ein gong, for førti år sidan. Dei hugsar slapset i gatene då alle i bygda var samla utanfor butikken der det første fjernsynsapparatet var utstilt i vindauget. Overalt møter du folk som er så sikre på tydinga av det dei sjølv opplevde og trudde på, at dei med suveren sjølvtillit hevdar at det ikkje har blitt laga brukbar musikk etter nittensytti. Fryktelige folk.

Eg er på veg dit. Eg kjem til å bli ein av dei.

Det kjem til å bli ein fryktelig sommar. Resten av livet vil eg ikkje tenke på ein gong.

=Dei siste fredsdagane=

** Ei skildring av dei siste fredelige dagane i det frie Norge, skriven veka før landet vårt gjekk under 1. mai 2004. **   27/4 2004:

Du nyt freden no.

Men du veit at det ikkje er lenge att.

Du veit at det berre er snakk om dagar før Norge slik vi kjenner det ikkje lenger finst. Eit spørsmål om veker før det verkar som om det Norge vi lever i no aldri har eksistert. Om eit år er den rolig kvardagen, dei avslappande morgonane framfor radioen, berre eit fjernt minne. Nesten som ein draum. Om nokre år, når du fortel ungane dine om denne tida, så vil ikkje dei tru deg.

For du veit at akkurat no står det millionar av aust-europearar og berre ventar på at det skal bli 1. mai, dagen då dei endelig skal få oppleve det dei alltid har drøymt om, det som har halde dei oppe i år etter år under kommunistiske diktatorar, det som har gjort at dei har klart å halde ut brødkøer og undertrykking. 1. mai skal dei endelig få oppleve det dei alltid har drøymt om, det dei har blitt opplært til å drøyme om frå dei var nyfødt, 1. mai skal dei reise til Norge for å jobbe. Alle ihop. Ingen blir igjen.

Det står allereie ein mur av aust-europearar ved grensene. Dei har allereie venta i månadsvis, heilt sidan det blei klart at dagen ville komme. Dei har slått opp telt, dei bur i bilane sine, dei små bilane, i baksete, i bagasjerom, i hanskerommet. Overalt kan det høyrast norsk musikk, dei førebur seg. Dei høyrer på Alf Prøysen og Morten Abel og Kurt Nilsen. På grensa blir det arrangert norskkurs, der dei lærer dei aller mest nødvendige setningane. ”God dag, fint ver i dag”. ”Hei, kan eg vere så snill å få masse pengar?”. ”God dag, eg har komme for å true dei norske velferdsordningane.”

Heilt frå dei var bittesmå har dei drøymt om Norge. Kvar kveld leste foreldra godnatthistorier for dei om norske arbeidsplassar, om det gode livet i landet der vest, om å vaske på offentlige toalett eller plukke bær eller slå spiker i dette vakre skinande velfungerande sosialdemokratiet der lufta er frisk og folk er naive.

På skulen har dei lært om Norge, frå første klasse. I Polen er det å jobbe i Norge eit eige fag, sytten timar i veka frå første til niande klasse, og ei eiga linje på dei vidaregåande skulane. I Tsjekkia har dei obligatorisk undervisning i fag som ”Reise til Norge, bu gratis og sende pengane heim”-fag. Og stadig fleire slovakiske tenåringar vel å ta ei påbyggingsår i truing av norske velferdsordningar på dei mest prestisjetunge skulane i landet. ”Utnytting av naive nordmenn” har i ei årrekke vore det i særklasse mest populære universitetsfaget i dei baltiske landa.

1. mai er dagen dei har drøymt om, som har gjort livet verdt å leve, trass i kommunisme, gråe frakkar, dopa idrettsstjerner og manglande fridom. Då skal dei reise til Norge, og etter ei veke har dei øydelagt det meste og tent nok pengar til å bygge kjempepalass i heimlanda, og på veggane på palassa skal dei skrive ”Ædda bædda, Norge” med svææære bokstavar. Og palassa, ja dei skal berre stå der, tomme, for alle innbyggarane er jo i Norge for å ligge på kne med ein klut eller ei jordbær i nevane. Draumen for alle frie menneske.

Så hugs denne rolige morgonen framfor radioen, med kaffikoppen.

Det er ikkje mange slike dagar igjen.

=Penisproblematikken= ** Eit optimistisk og oppløftande radiokåseri om demokratiet og ein penis. **



Vi kan allereie no slå fast at neste års valkamp kjem til å likne veldig på noko vi har opplevd før.

Frp har kunngjort at dei skal satse på innvandringsmotstand, noko dei har hatt suksess med før. Krf skal satse på kontantstøtte, noko dei har hatt suksess med før. Og Senterpartiet jobbar hardt med å få alle saker til å hande om EU, noko dei har hatt suksess med før.

Det ser altså ut til at norsk politikk har gått tom for saker, og at alle har bestemt seg for å snu bunken. Snart kjem SV til å gå imot at norske soldatar skal krige i Afghanistan. Høgre kjem til å gå inn for oppløysing av kringkastingsmonopolet. Og Venstre... nei, eg har gløymt kva det var dei eigentlig stod for.

Det kan sikkert seiast mykje om at dei politiske partia har begynt å bruke saker på begge sider. Mellom anna at det er litt uoriginalt. På plussida kan dette sjølvsagt gi valkampane ekstra kvalitetar for nostalgikarar, som kan følgje tv-debattane og seie ting som ”Å, det argumentet minner meg om sommaren 97.”

Det som også kan seiast er at denne tendensen til å vende tilbake til saker som har verka før, er nok ei stadfesting av at politikarar heller enn å seie kva dei sjølve meiner, seier det dei trur mange veljarane vil at dei skal meine.

Dette kan vere ein ganske deprimerande ting å tenke for mykje på. Eg vil i staden fokusere på det positive, og fortelje ei oppløftande historie som gir grunn til optimisme på demokratiets vegne. Det er naturlig nok ei historie om ein penis. Det er ofte det.

Eg blei nemlig i veldig godt humør her om dagen då eg las om Kristopher Schaus penis. Det er alltid koselig å lese om Kristopher Schaus penis, sjølvsagt, og vi som liker denslags har hatt mykje å glede oss over dei siste månadene, men det er sjeldan ein tenker på demokratiet når ein les om penisar. Men det gjorde eg altså denne gongen.

Eg trur oppslaget stod i Dagbladet. Men det er mulig det var ein publikasjon som liknar. VG eller Aktuell Rapport eller eit eller anna. Det som stod der var i alle fall at Kristophers Schaus penis hadde blitt ein politisk kasteball. Det to siders oppslaget handla om ei dame som hadde sendt eit sint brev til eit departement om Schaus penis etter at ho hadde sett på tv saman med barnebarna ein dag, og plutselig funne ut at NRK sjokkerande nok ikkje sendte barne-tv klokka halv elleve om kvelden.

Så langt er denne historia sjølvsagt berre trist og ikkje noko å bli i godt humør av i det heile tatt, og det skal bli endå verre før det blir betre, men til slutt kjem det noko som gir grunn til optimisme, så hald ut.

Skandalen var i følgje oppslaget at dette brevet hadde blitt sendt frå departement til departement utan at nokon kunne gi eit klart svar på kven som eigentlig har det politiske ansvaret for penisrelaterte problemstillingar i Norge. Det er sjølvsagt trist nok at folk skriv brev til departement når dei ser eit kjønnsorgan på tv. Det er endå tristare at departement som sikkert har viktige ting å drive med, ikkje berre kastar slike brev. Eller arkiverer dei, som det vel heiter. Når brevskrivaren i tillegg står fram og rasar fordi penis-brevet hennar ikkje blir tatt alvorlig i departementa, då er det ingenting anna enn eit rop om hjelp. Og det som er så deprimerande er jo at slike folk ofte får hjelp. Også denne gongen. Ho fekk ei førsteside og eit tosiders oppslag, og journalistar frå Dagbladet, eller VG eller Playboy eller kven det no var, ringde rundt i departementsskogen på vegner av henne for å finne ut av ansvarsforholda.

Alt dette er trist trist trist, sjølvsagt, men no kjem det positive: Dei fekk ikkje svar. Ikkje brevskrivaren. Ikkje journalisten. Og i den høgre margen stod det bilde av dei alvorlige ansikta til statsminister Bondevik, kulturminister Svarstad Haugland og justisminister Dørum, og under bilda stod det at alle desse tre er tause i penis-saka. Det var det som gjorde meg glad og optimistisk. Det er ikkje stort, eg er klar over det, men det er litt. For dei kunne faktisk ha uttala seg. Det er ikkje heilt utenkelig at eit eit norsk departement, eller ein norsk statsråd, eller til og med ein norsk statsminister, uttaler seg seriøst om komikarpenisar. Som regel så er det slik at viss ei stor norsk avis, på vegne av det norske folket, tek opp ei sak, så svarar politikarane på spørsmål om den saka, uansett kor uviktig dei sjølv måtte meine at saka er. Og hadde litt fleire enn ein brevskrivar stått bak kravet om avklaring av penisansvarsforholda, så trur eg politikarane ville uttalt seg. Men dei gjorde det altså ikkje denne gongen. Det gjer meg optimistisk. Det betyr at alt håp enno ikkje er ute, sjølv om politikarane no er så redde for å seie noko som folk ikkje liker, at dei stort sett held seg til å seie ting som folk har likt før.

Det er først den dagen statsministeren sett ned eit utval for å klargjere ansvarsforholda i penisspørsmål, at alt håpe er ute.

=Hareskår i Burkina Faso= ** Det er krig i verden (Eller i Irak, for å vere presis), og eg skriv morgonkåseri om dei snille. Det er liten tvil om at eg jobbar med boka Nød på denne tida. **



Ein gong såg eg ein bitteliten plakat på eit gjerde. Det var ikkje ein plakat ein gong. Det var eit A4-ark som nokon hadde skrive på med tusj. Plakaten, eller arket, reklamerte for ein veldedigheitskonsert med eit band eg ikkje hugsar namnet på. Alle billettinntektene skulle gå til hareskåroffer i Burkina Faso.

Dette bandet hadde forstått to ting: Skal du vere for ei god sak, bør du vere for ei sak som ikkje berre er god, men også original. Og: Du bør ikkje på noko som helst slags plan få noko ut av det sjølv. Noko eg går utfrå er tilfelle her, sidan eg ikkje hugsar namnet på bandet. Eg reknar det som heilt sikkert at konserten til inntekt for hareskårramma i Burkina Faso ikkje var eit springbrett for ei suksessrik internasjonal pop-karriere.

Dei siste vekene har vi snakka mykje om ting vi vanligvis ikkje snakkar noko særlig om her i landet. Krig. Fred. Idealisme. Veldedigheit. Sånne ting. Og eg har registrert at vi stiller knallharde krav til folk som jobbar for ei god sak eller er opptatte av alvorlige spørsmål.

Det er ikkje nok å vere opptatt av eit alvorlig spørsmål. Du må vere kompromisslaust opptatt av det.

Eg forstår det for så vidt godt, at folk stiller krav til dei gode. Det er få ting som er meir provoserande enn skikkelig gode folk. Ekle, velkledde, mildt smilande, alltid tilgivande, loddseljane godingar. Det er forståelig at ein gjerne vil finne feil hos slike folk. Flinke og gode folk er fryktelig irriterande. Det må vere derfor så mange i dette landet ser ut til å vere utrulig provoserte av Åsne Seierstad. Fordi at ho er reporter i ein krig og tener pengar på det. Og sikkert kjem til å skrive bok om det. No er det som kjent ikkje noko nytt at journalistar tenar pengar, dei er trass alt på jobb. Og det er, for å uttrykke det svært forsiktig, ikkje heilt uvanlig at utanriksreporterar skriv bøker. Det er faktisk meir slik at viss ein utanriksjournalist drar på helgetur til Paris, så blir det sannsynligvis bok av det. Med tittelen ”Kontinentet som sprakk”. Men folk blir av ein eller annan grunn vanvittig provosert av Åsne Seierstad. Som er ein frilanser som vel å reise til konfliktområde og tene pengar på å rapportere om det som skjer der. Medan ingen blir provoserte av alle dei journalistane som sitt heime i Norge og tenar like mykje pengar på å skrive om brystoperasjonar og fotball sjølv om det er krig i verden.

For det å ikkje bry seg om spørsmål om krig og fred og sånn i det heile tatt, det er tydeligvis greitt. Men bryr du deg først om stor spørsmål om krig og fred og rettferd, så bør du helst gjere det heilt og fullt. Då skal du ha det jævlig. Og selje bil og hus og barn og flytte ut på gata i verdas fattigaste by.

Det er det same med artistar som gir pengar eller konsertar til gode formål. Igjen er det fullt forståelig at folk ler av dei. Bortsett frå flyveretinner som demonstrerer flytevestar, er det få ting det er lettare å gjere narr av enn styrtrike verdensstjerner som gir litt pengar til dei fattige. Men ærlig talt, verdensstjernene kunne gjort veldig mange verre ting enn det. Sjølvsagt er det lett å seie at det er ikkje snakk om det heilt store offeret når ein artist som tenar femti millionar per plate gir ein million til eit godt formål. Men ærlig talt, kor mange er det som gjer narr av alle dei artistane som tenar femti millionar per plate og IKKJE gir ein million til eit godt formål?

For viss du ikkje bryr deg om gode formål i det heile tatt, då er det tydeligvis greitt. Men gjer du det litt, skal du gjere det heilt. Då skal du slutte å vere verdensstjerne, selje alt, flytte til Burkina Faso og skaffe deg hareskår.

Det er utrulig lett å bli provosert av, kritisere eller le av folk som gjer litt for ei god sak. Eg kjem kanskje ikkje til å klare å slutte med det. Men eg lover at eg skal prøve å bli like provosert, kritisere og le like mykje av dei som ikkje gjer noko som helst.

Og, berre for å ha sagt det: Eg har ingenting imot folk med hareskår i Burkina Faso.